Geçenlerde bir yazıda rastladım aklıma geldi; “politically correct” ifadesini “siyaseten doğru”, “politik olarak doğru” gibi ifadelerle Türkçe’leştirmeye çalışıyorlar. Bu çok ama çok yanlış bir çeviri.
İngilizce’de politik kelimesi her zaman siyasi anlamına gelmez. Hatta şimdi ben politik kelimesine tam olarak karşılık gelecek bir kelimeyi bir çırpıda bulamıyorum. Politik kelimesi İngilizce’de “içten pazarlıklı”, “resmi”; yani samimi ve içten olmayan gibi anlamlara da gelir. Bu tam olarak siyaseti karşılamıyor. Dolayısıyla “politically correct” ifadesinin gerçek Türkçe çevirisi “görgü kurallarına göre” gibi bir ifadeye karşılık gelmelidir. Yani; kör kelimesinin “politically correct” hali “ama” veya “görme özürlü” kelimesidir. Bu karşılık hiçbir siyaset unsuru taşımamaktadır. Türkçe’de siyaset günlük dilde ülke yönetimi anlamında kullanılan bir kelimedir. Oysa “politically correct” ifadesi hayatın tüm alanını kapsar.
Benzer biçimde “dini” veya “dindar” anlamına gelen “religious” kelimesi de sadece bu anlamları taşımamaktadır. Mesela ben desem ki “arkadaşlar ermeni sorunu hakkında bir tartışma açacağım ama dindar (religious) kişiler katılmasın”, bunun anlamı “sabit fikirli insanları bu tartışmada görmek istemiyorum”dur. İngilizce’de dindar kelimesi “sabit fikirli”, “dogmatik düşünce sahibi”, “fanatik” gibi anlamlarda kullanılır. Sadece dini, yani dine dair, dine ait gibi anlamlarla kullanılmaz. Hayatın sadece din alanında değil, bütün alanlarında muhafazakar ve tutucu davranan kişileri tanımlamak için kullanılır.
Kamuoyuna saygıyla duyurulur.
Benzer yazılar:
- Türkçe gerçekten bitti
- Bugünkü Miting Hakkında
- Liderlik, yol göstericilik?
- Neden bu kadar seyrek yazıyorum?
tebrik etmek haddime düşmez ya, ama teşekkür etmeliyim, bir çevirmen olarak bu tip hasssiyetler benim için hem yardımcı hem de ferahlatıcı
törpülenmiş, yumuşatılmış, belirli grupları izm-leri hedef almayacak şekilde çerçevesi genişletilmiş
Politics kelimesinin Türkçe’de sadece siyaseti karşılamadığı görüşünüze katılıyorum. “Politically correct” terimi ise ABD’de son 10-15 yılın ürünü bir terimdir; daha çok ırkçı ve cinsiyet ayrımcılığı kokan terimlerin günlük dilden kaldırılmasını hedefleyen, bunun için de “African American”, “Hispanic American” ya da “Asian American” gibi terimler dışında insanları tanımladığınızda cezai işleme tabii tutulmayı sağlayan kanunlara dair geliştirilmiş bir terimdir. Fikrimce, ABD’nin kendi bünyesinde ırkçılığı ortadan kaldırmak için uyguladığı bir yasal yöntemdi. Tabii ki bir süre işe yaradıktan sonra geri tepti; amerikan hukuk sistemi, bu yasaları kullanarak açılan davalarla meşgul olmaktan işleyemez hale geldi. Ünlü bir Sistemik Aile Terapisi teorisyeni olan Carlos Sluzki, sistemlerle ilgili de araştırmalar yapar. Birkaç sene önce Dünya Aile Terapisi Kongresi’ni Istanbul’da düzenlediğimizde, Sluzki konuşmacı olarak konuğumuz olmuştu ve bu konu hakkında hoş bir sohbetimizde, “politically correct” teriminin ülkesinde sorun haline geldiğini ve “positive discrimination” teriminin türediğini anlattı. Öyle ki; “politically correct” konuşmaya ve davranmaya yönelik kanunların bağlayıcılığından dolayı, eğer bir işyerinde çalışıyorsanız, zenci, yahudi, kadın, şişman vs iseniz asla işinizi kaybetmeyeceğiniz çünkü işverenlerin kendilerine ayrımcılık yaptıklarına dair dava açılmasından korktuğu duruma gelindi. Bunun sonucu olarak da, daha önce ayrımcılık kurbanı olan kadın ve zenci nüfus avantajlı duruma gelmiş oldu, biraz da suyunu çıkardılar. Gördüğünüz gibi, insanın olduğu her yerde, yeni durumlar ve kavramlar türemeye devam ediyor…İnsan diliyor ki bir gün Türkiye’de biz de sünni alevi müslüman yahudi ermeni rum ayırımı yapmadan, politically correct yaşayabilelim, sadece terim olarak değil tabii…O gün gelsin, nezih Türk Dil Kurumu’muz denk düşen bir terim bulacaktır bizim için =)